FARK YARATANLAR

mustafa olpak Mustafa Olpak

1955’te Ayvalık’ta doğan Afrotürk yazar ve aktivisttir.

Afrika’dan kaçırılan bir ailenin torunu olduğunu keşfettiğinde anladı ki; birinci kuşak köleliği yaşar, ikinci kuşak bu gerçeği reddeder, üçüncü kuşak ise araştırır.

Olpak araştırdı ve öğrendi: Kiu kabilesine mensup olan ninesi Nuriye’nin, 1870’te Kenya’da doğduğunu, eşi İbrahim ve çocuklarıyla birlikte 1888-1890’da birbirileriyle savaşan kabilelerden birinin baskınında tutsak alınıp köle tüccarlarına satıldığını, uzun bir yolculuktan sonra ailenin “Köle Kıyısı” adı verilen Gine Körfezi’ne getirildiğini ve kendileri gibi Afrika’nın değişik yerlerinden getirilen kölelerle birlikte bir gemiye doldurularak, Girit’te köle pazarında satıldığını, oradan da zengin bir Osmanlı ailesi tarafından alınan ailenin, kırk yıl boyunca, bu Osmanlı ailesine kölelik yaptığını..

1.Dünya Savaşı patlak verince ‘azat’ edilen aile, Müslüman oldukları için, Yunanistan ile Türkiye arasında imzalanan 1923 tarihli nüfus değişimi anlaşması ile Türkiye’ye gönderildi. İzmir’in Ayvalık ilçesindeki Maceron kasabası, Olpak’ın doğum yeri oldu.

2001 yılında annesini kaybettikten sonra, 2002 yılında Kenya’dan köle olarak getirilen ailesinin yaşam öyküsünü “Kölelikten Özgürlüğe: Arap Kadın Kemale” adlı kitabında anlattı.

2006’da bir ilki gerçekleştiren Mustafa Olpak, benzer tarihlere sahip olan ve benzer yaşamlar süren Türkiye’deki Afrika kökenli insanları bir dernek çatısı altında toplamayı başardı ve Ayvalık’ta Afrikalılar Kültür, Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği’ni kurdu. Resmi açılış UNESCO “Köle Yolu” Projesi başkanı Ali Moussa Iye ve yardımcısı Nambia’nın açılış konuşması ile yapıldı. Açılışa katılan bir diğer araştırmacı yazar da Haridimos Papadakis oldu.

Mustafa Olpak 2007 yılında basılan “Köle Kıyısı” adlı ikinci. kitabı ile bir çok tarihçiyi Osmanlı’da kölelik kurumu konusunda araştırma yapmaya iterek bu konuya dikkat çekti. Kitapları televizyoncuların da dikkatini çekti ve devlet televizyonu olan TRT için gazeteci Gül Muyan, Olpak’ın yazdıklarından yola çıkarak onun hayat hikayesi üzerinden Osmanlı’da köle ticareti, kölelik kurumu ve o dönemin koşullarını araştıran bir belgesel hazırladı: Arap Kızı Camdan Bakıyor..Bu, bir devlet televizyonunda Afrika kökenli Türklerin adının geçtiği ilk programdı.

TRT 2’de Belgeselin yayınlanmasının ardından Paris’te Unesco’nun desteklediği “KöleYolları” projesinin de içinde olduğu bir toplantıya davet edildi. 

Aynı yıl, Afrika’daki birçok ülkede, çok sayıda etnik topluluğun kutladığı Yoruba Şenlikleri, Anadolu’daki adıyla Dana Bayramı ya da Arap Düğünü, ilk kez İzmir’da hayata geçirildi. Kentte ve çevre köylerde yaşayan çok sayıda Afrotürk’ün katıldığı ilk Dana Bayramı, her geçen yıl daha da büyüyüp zenginleşerek kutlanmaya devam ediyor.    

2008 yılında Hollanda hükümetinin her yıl düzenlediği “Altın Lale” ödülüne aday gösterildi. Altın Lale ödülünde üçüncülüğü hak eden Mustafa Olpak İstanbul Hollanda Başkonsolosluğu’ndan ödülünü aldı. Yine aynı yıl Kentucky Üniversitesi öncülüğünde, Ankara Ünv. Afrika Masası’nın da içerisinde olduğu etkinlik çerçevesinde 10 Afroamerikan bilim insanı, Afrikalılar Kültür ve Dayanışma Derneği’ni ve köylerdeki Afrotürk aileleri ziyaret etti.

Tarih Vakfı ve Unesco işbirliği ile Türkiye’nin Ege kıyıları boyunca gerçekleştirilen ve 70 yaş üstü Afrotürklerden bilgi toplanmasını amaçlayan bir sözlü tarih çalışmasının sonuçları “Sessiz Bir Geçmişten Sesler” başlığı ile 2008’de yayınlandı.

Olpak, 2009 yılında dernek üyeleriyle birlikte dönemin Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay ile İzmir’de görüştü  ve “Afrikalı Türkler Buluşması’  adı ile hazırlanan kültürel proje, “Bahar Şenliği” adı altında bakanlıktan onay ve destek aldı.

Bu proje ile Afrotürkler seslerini toplumun daha büyük bir kesimine duyurmaya başladı. Devam eden yıllarda, yerel belediyeler ve farklı kurumların verdiği desteklerle Dana Bayramları yurtiçi ve yurt dışından daha çok katılımcı ile düzenlenmeye başladı.

2010-2011-2012 etkinlikleri ve yapılan paneller, fotoğraf sergileri sayesinde, yurtiçinde başta İzmir ve İstanbul olmak üzere pek çok yerde, hatta yurtdışında, Afro-Türklerle ilgili sunumlar yapılmaya, konu üzerinde konuşulmaya, araştırılmaya başladı.

2012-2013 Dana Bayramı’na, Afrotürkler dışında, yurtiçi ve yurtdışından gelen konuklar, Afrika’nın çeşitli ülkelerinden Türkiye’ye okumak için gelen öğrenciler ve ilk defa bir Afrikalı müzik ve dans topluluğu katıldı. Afrikalı öğrencilerin birçoğu bayrama yerel kıyafetleriyle gelirken, Afrikalı müzik ve dans topluluğu kutlamalara ayrı bir renk kattı ve 2013 yılı Dana Bayramı yıllar sonra ilk defa, aslına en yakın Dana Bayramı olarak kutlandı.   

Mustafa Olpak halen Afrikalılar Kültür Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği’nin Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürütmekte ve Afrotürklerin yok olmaya yüz tutan kültürlerini araştırmaya devam etmektedir.